Avrupa Savunma Sanayiinde Bütçe Artışı ve Üretim Kapasitesi Değerlendirildi

Savunma Sanayii Akademi, Avrupa savunma sanayiinde artan harcamalar, üretim kapasitesi, savunma teknolojilerine yönelik yatırımlar ve tedarik süreçlerini ele alan bir değerlendirme paylaştı. McKinsey, NATO ve SIPRI verilerinin yer aldığı içerikte, Avrupa ülkelerinin savunma bütçelerindeki yükselişe rağmen üretim kapasitesi, ekipman teslimatları ve askerî envanterlerin geliştirilmesinde çeşitli zorluklarla karşı karşıya olduğu belirtildi.

Avrupa Savunma Harcamalarında Artış

Değerlendirmede, Avrupa savunma ekosisteminin son yıllarda önemli bir dönüşüm geçirdiği ifade edildi. Doğu Avrupa'daki jeopolitik gelişmeler ve NATO'nun savunma hazırlık hedefleri doğrultusunda ülkelerin askerî harcamalarını artırdığı aktarıldı.

McKinsey verilerine göre Avrupa'nın temel savunma harcamaları 2019 yılından bu yana iki katına çıktı. Savunma harcamalarının 2030 yılına kadar yaklaşık 800 milyar avroya ulaşabileceği öngörülürken bu artışın önemli bir bölümünün savunma ekipmanlarına yönlendirilmesi bekleniyor.

NATO'nun 2035 Savunma Yatırımı Hedefi

Haziran 2025'te gerçekleştirilen NATO Lahey Zirvesi'nde müttefik ülkeler, savunma ve güvenlik yatırımlarını 2035 yılına kadar gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5'ine çıkarma taahhüdünde bulundu.

Bu hedefin en az yüzde 3,5'lik bölümünün temel savunma ihtiyaçlarına, yüzde 1,5'e kadar olan bölümünün ise kritik altyapı güvenliği, siber savunma, sivil hazırlık, inovasyon ve savunma sanayii altyapısının güçlendirilmesine ayrılması öngörülüyor. Müttefik ülkelerin ilerleme süreçlerinin 2029 yılında değerlendirilmesi planlanıyor.

Küresel Askerî Harcamalarda Avrupa'nın Payı

Paylaşımda aktarılan SIPRI verilerine göre küresel askerî harcamalar 2025 yılında 2 trilyon 887 milyar ABD dolarına ulaştı. Avrupa'nın askerî harcamalarında yüzde 14, Asya ve Okyanusya bölgesinde ise yüzde 8,1 oranında artış kaydedildiği belirtildi.

Avrupa ülkelerindeki harcama artışının aynı hızda gerçekleşmediği, Baltık ülkeleri, Almanya ve İskandinav ülkelerinin savunma yatırımlarında daha hızlı ilerlediği ifade edildi. Ülkelerin mali imkânları ve sanayi altyapıları arasındaki farklılıkların, savunma kabiliyetlerinin geliştirilme hızını etkilediği vurgulandı.

SAFE Programıyla Ortak Savunma Tedariki

Avrupa Birliği'nin savunma yatırımlarını desteklemek amacıyla oluşturduğu Avrupa İçin Güvenlik Eylemi (SAFE) programı da değerlendirmede yer aldı. Program kapsamında üye ülkelere 150 milyar avroya kadar uzun vadeli kredi sağlanması hedefleniyor.

SAFE programının, ülkeler arasında ortak savunma tedarikini teşvik ederek Avrupa savunma sanayiindeki parçalı yapının azaltılmasına katkı sağlaması amaçlanıyor. Ocak 2026'da toplam 38 milyar avro değerindeki ilk sekiz ulusal yatırım planının onaylandığı aktarıldı.

Savunma Teknolojilerine Yönelik Yatırımlar Büyüyor

Avrupa savunma şirketlerinin finansal performansında ve savunma teknolojilerine yönelik girişim sermayesi yatırımlarında önemli artışlar yaşandığı belirtildi. McKinsey verilerine göre Avrupa savunma şirketlerinden oluşan endeksin 2022 yılından itibaren toplam hissedar getirisi yüzde 401'e ulaştı.

Avrupa'da savunma teknolojilerine sağlanan finansman, 2021 yılındaki yaklaşık 200 milyon avro seviyesinden 2025 yılında 2,6 milyar avroya yükseldi. Buna rağmen ABD'deki savunma teknolojisi yatırımlarının Avrupalı NATO ülkelerinin yaklaşık üç katı seviyesinde olduğu ifade edildi.

Artan Bütçeler Askerî Kapasiteye Aynı Hızda Yansımıyor

Değerlendirmede, büyüyen savunma bütçeleri ve sipariş hacimlerinin doğrudan askerî envanter artışı anlamına gelmediğine dikkat çekildi. Avrupalı NATO ülkelerinin toplam askerî ekipman stoklarının hâlâ 2021 seviyelerinin altında bulunduğu belirtildi.

Bu durumun başlıca nedenleri arasında Ukrayna'ya yapılan askerî yardımlar, eski sistemlerin hizmetten çıkarılması ve yeni ekipmanların uzun teslimat süreleri gösterildi. Savunma sanayiindeki üretim kapasitesinin artırılması, tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi ve nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.

Son yıllarda verilen siparişlerin teslimatlarının 2026 ve 2027 yıllarında hızlanmasının beklendiği, bu gelişmenin askerî ekipman mevcudiyetine ve operasyonel kabiliyetlere olumlu yansıyabileceği ifade edildi.

Avrupa'nın Savunma İthalatına Bağımlılığı

SIPRI verilerine göre Avrupalı NATO ülkelerinin büyük silah sistemleri ithalatında ABD yüzde 58'lik payla ilk sırada yer aldı. ABD'yi yüzde 8,6 ile Güney Kore, yüzde 7,7 ile İsrail ve yüzde 7,4 ile Fransa takip etti.

Avrupa ülkelerinin savunma tedarikinde kaynak çeşitliliğini artırmaya çalıştığı ancak savaş uçakları ve uzun menzilli hava savunma sistemleri gibi kritik alanlarda kıta dışı tedarikçilere bağımlılığın sürdüğü belirtildi.

Savunma Sistemlerinde Standartlaşma İhtiyacı

Avrupalı NATO ülkelerinin kullandığı savunma platformlarının çeşitliliği, sektörün karşı karşıya olduğu yapısal sorunlar arasında gösterildi. McKinsey analizine göre Avrupa'daki platform parçalanma düzeyi ABD'nin dört katından fazla olurken bu oran 2014 yılından bu yana yaklaşık yüzde 10 arttı.

Farklı savunma sistemlerinin kullanılması, ülkeler arasında birlikte çalışabilirliği zorlaştırırken bakım, yedek parça, lojistik ve eğitim süreçlerinde ek ihtiyaçlar oluşturuyor. Ortak tedarik ve standartlaşma çalışmalarının, üretim verimliliği ve operasyonel uyum açısından önem taşıdığı ifade edildi.

Türkiye'nin Savunma ve Havacılık İhracatı 10 Milyar Doları Aştı

Değerlendirmede Türkiye'nin savunma sanayiindeki üretim ve ihracat kapasitesine de yer verildi. Savunma Sanayii Başkanlığı verilerine göre Türkiye'nin savunma ve havacılık ihracatı 2025 yılında 10 milyar ABD dolarını aştı. Hizmet ihracatının dahil edilmesiyle toplam tutarın yaklaşık 10,56 milyar dolara ulaştığı belirtildi.

Türkiye'nin savunma ve havacılık ihracatının 2022 yılında 4,4 milyar dolar, 2024 yılında 7,15 milyar dolar seviyesinde olduğu aktarıldı. Yeni imzalanan sözleşmelerin toplam değerinin ise yaklaşık yüzde 78 artışla 17,8 milyar dolara yükseldiği ifade edildi.

Türkiye'nin savunma ve havacılık ihracatının yüzde 56'sının Avrupa Birliği, NATO ülkeleri ve ABD'ye gerçekleştirildiği belirtilirken ülkenin üretim altyapısının Avrupa savunma sanayiindeki kapasite artırma ve tedarik çeşitlendirme çalışmalarında önemli iş birliği fırsatları sunduğu değerlendirildi.

Beş Türk Şirketi Dünyanın En Büyük 100 Savunma Şirketi Arasında

SIPRI tarafından hazırlanan dünyanın en büyük 100 savunma sanayii şirketi sıralamasında Türkiye'den ASELSAN, TUSAŞ, BAYKAR, ROKETSAN ve MKE'nin yer aldığı belirtildi.

Bu beş şirketin 2024 yılındaki toplam gelirlerinin yaklaşık 10,1 milyar ABD dolarına ulaştığı aktarıldı. Türkiye'nin gelişen savunma sanayii ekosisteminin, uluslararası üretim ve tedarik iş birlikleri açısından önemli bir potansiyel taşıdığı vurgulandı.

Savunma Sanayiinde Nitelikli İnsan Kaynağı ve İş Birliği Öne Çıkıyor

Savunma Sanayii Akademi tarafından paylaşılan değerlendirmede, Avrupa'daki savunma yatırımlarının kalıcı askerî kabiliyete dönüşebilmesi için üretim altyapısının geliştirilmesi, tedarik süreçlerinin uyumlu hâle getirilmesi ve nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesi gerektiği ortaya konuldu.

Avrupa ve müttefik ülkelerde üretim kapasitesinin eş zamanlı artırılmasıyla birlikte uzman iş gücü ihtiyacının daha fazla önem kazanabileceği belirtildi. Türkiye gibi güçlü savunma sanayii altyapısına sahip ülkelerle geliştirilecek iş birliklerinin, üretim kapasitesi ve tedarik zincirlerinin çeşitlendirilmesi açısından fırsatlar sunabileceği değerlendirildi.

Kaynak: Savunma Sanayii Akademi, Akademi Bülten; McKinsey & Company, European Defense by the Numbers; NATO; SIPRI; Avrupa Birliği Konseyi; Savunma Sanayii Başkanlığı.